Câu chuyện về sức sống mãnh liệt của cây bàng vuông

0
10

Ở Việt Nam, bàng vuông được xếp vào bậc R trong danh mục sách đỏ Việt Nam và chỉ được trồng phổ biến ở Trường Sa, Hoàng Sa, Đảo Lý Sơn, Cồn Cỏ, Côn Đảo, Phú Qúy,… Riêng ở đảo Lý Sơn, hoa bàng vuông lại ẩn chứa vẻ đẹp kiêu sa của riêng mảnh đất này.

Cổ tích cây bàng vuông Trường Sa

Sau ngày giải phóng, Sơn Ca có thêm hàng ngàn cây xanh được nhân giống và đem ra từ đất liền. Mặc dù thời tiết thay đổi khá khắc nghiệt, nhưng cây xanh ở đảo được chăm sóc chu đáo. Mỗi cây có độ tuổi từ 60 năm đến 30 năm đều gắn với những câu chuyện kể về sự sinh trưởng và quá trình chăm bón của cán bộ chiến sĩ đối với từng cây”, Trung tá Chiến cho biết.

Hai cây được công nhận là di sản tiếp theo là cây bàng vuông ở đảo Nam Yết và cây mù u ở đảo Sinh Tồn. Cây mù u ở đảo Sinh Tồn có gần 100 năm tuổi, còn cây bàng quả vuông ở đảo Nam Yết đã tồn tại 300 năm. Dưới gốc cây bàng 300 năm tuổi này đặt ghé đá hình vuông- đây cũng là điểm hẹn tâm tình, vơi bớt mồ hôi nhọc nhằn của cán bộ chiến sĩ lúc giải lao hoặc sau giờ huấn luyện.

Cây bàng quả vuông trên đảo Nam Yết, ảnh Nguyễn Ninh

Ngày nay nhiều người ra thăm quần đảo Trường Sa và biết đến cây bàng quả vuông như một loài cây “đặc sản” cùng với cây Phong Ba thể hiện cho sức sống mãnh liệt vươn lên bám trụ nơi đầu sóng tiền tiêu Tổ quốc. Nhưng có lẽ nhiều người chưa biết…

… Trên số báo Quân đội nhân dân ra ngày 16/2/1976, nhà báo Nguyễn Thắng (cùng nhà báo Khắc Xuể là hai nhà báo đầu tiên có mặt ở Trường Sa sau giải phóng 1975) đã kể về những cây bàng vuông cổ thụ, có cây đường kính gốc tới 2m, cao 16m, xỏa bóng mát tới 40m2, “đủ cho một đại đội trú nắng”, quả bàng vuông cuối mùa nặng 0,5kg, có quả nặng tới hơn 1kg. Cây cao nhất có tới 9 nhánh lực lưỡng…

Rồi một buổi chiều mùa hè tháng 6 bỏng rát cách đây gần 30 năm, khi lên đảo Sơn Ca, Thiếu tướng Hoàng Kiền (khi đó là Trung tá, Trung đoàn trưởng Trung đoàn công binh hải quân 83) lặng người nhìn thấy hình ảnh người lính trẻ ngồi khóc bên một gốc bàng vuông vừa chết, thân ngả màu đỏ rực. Ông lại gần, ân cần hỏi han:

– Vì sao cháu khóc?

– Cây của cháu chết rồi chú ơi!

– Thôi, cây chết thì trồng cây khác…

– Cháu buồn lắm chú à. Đảo phát động phong trào “mỗi người trồng một cây” để lúc hết nghĩa vụ, anh em về sẽ khắc tên mình lên cây đó. Anh em có cây cả rồi, cháu trồng hai lần cây đều chết…

Người lính nói rồi nước mắt lại giàn giụa khiến ông Kiền không cầm lòng, mắt cũng cay cay. Bộ đội Trường Sa coi cây như bạn, như con, cây chết ai không xót xa?

… Năm 2014, khi chúng tôi quay lại Trường Sa, Trung tá Lương Xuân Giáp, Chính trị viên đảo đưa tôi đi xem hai cây bàng vuông có tuổi trên dăm bảy chục năm. So với 5 năm trước tôi ra đảo, đã thấy đảo xanh hơn rất nhiều bởi lớp lớp cây con, cây cháu, cây chắt mọc lên quanh những “lão bàng vuông cổ thụ”. Anh Giáp bảo tôi, thế là bộ đội Trường Sa đã lập nên một kỳ tích về cây. “Không tin, anh cứ mở sách đỏ Việt Nam mà coi, ở trang 67 có nói về cây bàng vuông mà ngoài ở Việt Nam, chỉ còn ba nước là Ấn Độ, Malaysia, Australia có loài cây này. Vì thế, cây được ghi trong sách đỏ vì với độ bị đe dọa “bậc R” và khuyến nghị cần trồng trọt ở vùng ven biển đất liền nhưng nay bộ đội Trường Sa không những bảo tồn nhiều cây “cụ” mà còn “phát minh” ra cách ươm, chiết cành bàng vuông để trồng thay cho cách sinh trưởng bằng phát tán hạt tự nhiên của loài cây này. Vì thế, bàng vuông con, cháu, chắt cứ thế sinh sôi khắp quần đảo và còn được gửi về đất liền…

Và hôm nay, giữa những ngày cả nước dành tất cả cho tiền tuyến chống dịch, những người lính đảo đã gửi về cho chúng tôi 5 cây bàng vuông để đấu giá, lấy tiền đóng góp mua máy thở. Từ quần đảo bão tố ấy, những người lính vừa chắc tay súng bảo vệ chủ quyền vừa dành tình yêu thương hướng về đất liền. Hãy để câu chuyện cổ tích bàng vuông được kể tiếp…  (Theo Giang Mèo sợ vợ)

Huyền thoại cây bàng vuông Lý Sơn

Người dân huyện đảo luôn tự hào về giống cây bàng vuông đã được ông cha họ đem từ Hoàng Sa về từ hàng thế kỷ trước. Cây bàng vuông tượng trưng như sức sống mãnh liệt của người dân Lý Sơn, sống trên mãnh đất bị cô lập hoàn toàn với đất liền cách xa đến 15 hải lý nhưng người dân Lý Sơn đã gắn bó với đảo hơn 4 thế kỷ qua. Từ 15 vị tiền hiền ra khai khẩn đảo đến nay dân số của đảo đã đạt đến 23 nghìn người. Mùa nắng ở Lý Sơn như thiêu như đốt tất cả mọi thứ còn đến mùa mưa bão bị cô lập với đất liền có khi gần cả tháng trời mới có tàu ra vào đảo. Khó khăn là thế nhưng từ khi có lưới điện quốc gia huyện Lý Sơn như được thay da đổi thịt đón hàng trăm nghìn khách du lịch đến đảo tham quan mỗi năm. Cố gắng của người dân đảo cuối cùng cũng được đền đáp khi hòn đảo nhỏ bé và xinh đẹp này ngày còn được nhiều người biết đến.

Ở Lý Sơn nổi tiếng với 2 cây bàng vuông 400 năm tuổi tại chùa Hang là một trong những cây bàng vuông được trồng đầu tiên trên đất đảo. Theo các cụ già ở đây kể lại 2 cây bàng này được Hải đội Hoàng Sa ngày trước đem về trồng trước chùa án trự tựa như bức bình phong che chắn bão táp cho chùa và người dân đảo mỗi khi có biến.

cùng với huyện đảo Trường Sa (tỉnh Khánh Hòa), những cây bàng vuông đã có mặt từ rất lâu trên huyện đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi). Quần thể hàng chục cây bàng vuông ở chùa Hang trên đảo đã có tuổi đời khoảng 400 năm tuổi.

Trãi qua 4 thế kỷ vượt qua không biết bao phong ba bão táp nhưng chúng vẫn đứng hiên ngang và vững chãi để bảo vệ cho mãnh đất yêu thương của mình, tượng trung cho khí chất của đội hùng bình Hoàng Sa thuở xưa vượt muôn trùng sóng khơi bảo vệ chủ quyền cho quê hương cho đất nước.

Vẻ đẹp của cây Bàng vuông Lý Sơn không chỉ ở khí chất mà cả hình thể, quả bàng tựa như chiếc lồng đèn nhỏ xinh của các em bé, có 4 cạnh vuông vức gần cuốn nhỏ dần về phía dưới túm lại tại một núm cuối quả tựa như nút thắt duyên dáng. Hoa bàng lại có đặc điểm là nở vào ban đêm, có màu trắng, mọc thành chùm ở đầu cành. Hoa có mùi hương thơm thoang thoảng vô cùng dễ chịu, những đêm mưa gió gốc cây như được trải lên chiếc thảm xinh đẹp bằng hoa bàng màu hồng cánh sen.

Giờ đây cây bàng vuông được trồng cả hai bên đường của con đường huyết mạch ngay trung tâm huyện đảo và sẽ được trồng mở rộng ra toàn bộ đoạn đường chính của huyện cũng như các đoạn đương bờ kè quanh đảo. Lý Sơn sẽ sớm được khoát lên mình màu xanh của những cây bàng vuông tô điểm thêm vẻ đẹp cho huyện đảo.

Hàng nghìn cây bàng vuông nữa sẽ được trồng trong thời gian tới, tạo thêm điểm nhấn cho hòn đảo ở nơi đầu sóng, ngọn gió, thu hút du khách khi đến hòn đảo đặc biệt này.

Nhờ nắng, gió và khí hậu khắc nghiệt ở vùng biển mà người dân nơi đây cũng như những cây bàng vuông Lý Sơn được tắm nước mặn, nghe hơi thở của biển, ngửi vị mặn của muối mà lớn lên và có được khí chất hiên ngang, vững chãi và kiên cường.

Ngoài những thắng cảnh nổi tiếng (như  Đỉnh núi Thới Lới, Hang Câu, Bãi Sau ở đảo Bé); các di tích và địa chỉ văn hóa (chùa Hang, chùa Đục)… thì Lý Sơn đang có thêm một điểm nhấn mới. Đó là những con đường rợp bóng cây bàng vuông.

Nguồn giống cây bàng do người dân địa phương cung cấp, được ươm tạo từ quả khô của quần thể hàng chục cây bàng vuông cổ thụ có tuổi đời khoảng hơn 300 năm tuổi ở chùa Hang. Sau gần 10 năm, khoảng gần 3.000 cây đã phát triển xanh tốt. Trong đó, hàng trăm cây đã đến tuổi trổ bông.

Mùa hoa bàng vuông bắt đầu từ khoảng tháng 2 và sẽ kéo dài tới hết tháng 7 âm lịch. Khi những tia nắng cuối cùng chìm sau đỉnh núi Thới Lới thì những bông hoa đầu tiên sẽ bắt đầu bung nở. Hương thơm của hoa, theo gió biển, cũng sẽ lan tỏa khắp nơi thành một thứ mùi dịu ngọt, cuốn hút.

Khu vực xung quanh quảng trường trung tâm, quanh tượng đài và nhà lưu niệm Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải đang trở thành điểm hẹn của đông đảo người dân địa phương và du khách mỗi tối, để cùng nhau thưởng thức hương sắc của loài cây đặc trưng nơi đầu sóng, ngọn gió.

Dự kiến, mỗi năm, sẽ có khoảng từ 2.000 – 3.000 cây bàng vuông nữa được trồng thêm tại nhiều khu vực trên đảo mỗi năm. Đây sẽ là loài cây mang tính biểu tượng của Lý Sơn, góp phần tạo thêm sức hút lớn với du lịch. Năm 2019, có khoảng 300.000 lượt khách đã chọn đến với hòn đảo tiền tiêu này.

Lý Sơn còn được ví Hòn đảo cây bàng vuông

Ngoài hai thứ tỏi và hành tím cực kỳ nổi tiếng, Lý Sơn đã có cho mình thêm một “đặc sản” lưu niệm khác. Trên chuyến về từ Lý Sơn, tôi có mang theo một trái bàng vuông rụng. Nhiều khách khác thì mua những cây bàng vuông hai ba lá đem về làm kỷ niệm sau chuyến đi.

Lý Sơn, hòn đảo ngày xưa được gọi là Đảo Ré (vì có nhiều cây ré), trong tương lai xa, chắc chắn sẽ thêm cái tên mới: Đảo cây bàng vuông. Và đặc sản đem về từ đảo ngoài tỏi, hành, rong biển, rau câu… sẽ thêm những cây bàng vuông con nữa.

Theo CTD t/h

Đưa ra một phản hồi

Vui lòng nhập bình luận của bạn!
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây